مقدمه سرویراستار ” دانشنامه معاصر قرآن کریم “— دکتر سید سلمان صفوی

مقدمه سرویراستار دانشنامه معاصر قرآن کریم:

{يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَتۡكُم مَّوۡعِظَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَشِفَآءٞ لِّمَا فِي ٱلصُّدُورِ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٞ لِّلۡمُؤۡمِنِينَ(یونس/ 57)

بارخدایا، قرآن را به حق نازل کردی و به درستی هم نازل شده است. بارالها، میل و رغبتم را به قرآن بزرگ گردان و آن را مایه روشنایی دیدگانم و شفای دلم و برنده‌ غم و اندوهم قرار ده. خداوندا، زبانم را به خواندن قرآن زینت ده و چهره‏ام را به سبب آن زینت‌بخش و بدنم را با آن نیرومند فرما و میزان اعمالم را به [تبعیت] آن سنگین گردان و خواندن قرآن را شب و روز با توفیق فرمانبرداری روزیم فرما و ما را با پیغمبرت حضرت محمّد (ص) و آل برگزیده‏اش محشور گردان؛ (سرّ البیان، 293 به نقل از حضرت رسول (ص)).

خدایا! همانا من گواهی می‌دهم به اینکه این، همان کتابی است که از جانب تو بر پیغمبرت، حضرت محمّد بن عبداللّه(ص) نازل شده و (گواهی می‌دهم که) سخنِ گویای تو بوده که بر زبان پیغمبرت جاری شده؛ تو قرآن را از جانب خود رهنمونی برای خلق و ریسمانی متّصل میان خود و بندگانت قرار داده‌ای؛ (همان، 294 به نقل از امام صادق (ع)).

قرآن‌ حکیم، کلام اللّه است که به آخرین رسول الهی حضرت محمد مصطفی (ص) وحی شده و نقش اساسی در ساختن فرهنگ و تمدن جهانی و به ویژه تمدن اسلامی داشته است. قرآن، مهم‌ترین منبع اسلام‌شناسی است که مشتمل بر مسائل اصلی مربوط به مبدا و معاد، هستی‌شناسی، شناخت‌شناسی، جهان‌شناسی، انسان‌شناسی، معرفت عقلی و قلبی، احوالات و ماموریت‌های انبیای الهی، تیپ‏شناسی انسان بر اساس ایمان و عمل (متقین، مومنین، مخلصین، مجاهدین، صالحین در برابر فاسقین، کفار، مشرکین، منافقین و قاعدین) است. افزون بر آن، منبع اصلی فقه نظام‏های اقتصادی، سیاسی، اخلاقی و اجتماعی اسلام است.

قرآن حکیم، کتاب هدایت به سوی نور است؛ دستورالعمل ساختن جامعه توحیدی مبتنی بر قسط و عدالت اجتماعی، دستورالعمل سلوک و وصول به حیات طیبه است؛ کتاب چگونه ساختن انسان و جامعه سالم است؛ انسان را به پرستش خدای یگانه، معرفت، عشق، اخلاق و رفتار نیکو، نیکوکاری به فقیران و آسیبب دیدگان اجتماعی، گفتگوی نیکو، جوانمردی، عدالت، احسان، مقاومت در مقابل ظلم و همزیستی مسالمت آمیز دعوت می‌کند؛ قرآن، کلام زنده خداوند است که با مؤمنان سخن می‌گوید.

قرآن حکیم با تعبیرات گوناگونی که در خود قرآن آمده است «فرقا‌ن»، «مبین»، «بیان»، «تبیان»، «برهان»، «صراط مستقیم»، «حکم»، «ذکر»، «موعظه»، «نور»، «روح»، «مبارک»، «نعمت»، «بصیرت»، «رحمت»، «حق»، «شفا»، «هدایت»، «بشیر»و «نذیر» می‌باشد.

فرهنگ و تمدن اسلامی، طی پانزده قرن تحت تأثیر قرآن کریم بناشده و قرآن، تأثیر شگرفی در ابعاد مختلف زندگی بشریت در حوزه ایمانی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، هنری، اخلاقی، معنوی، عقلی، علمی، روابط بین الملل و معادلات جهانی قدرت داشته است. همچنین، قرآن بر دانش تفسیر و تاویل قرآن، فقـه، کلام، عرفان، حکمت و هنر اسلامی تأثیر قابل توجهی داشته و در فرایند آن یک امت با ملت – دولت‌های مختلف در طول تاریخ ساخته شده است.

بر اساس قرآن کریم، شاهکار‌های بزرگ معنوی ایجاد و حماسه‌های بزرگ دفاعی رخ داده و دانشمندان بزرگی در رشته‌های مختلف علوم تجربی، عقلی، نقلی و علوم معنوی تربیت شدند که آثارشان بر فرهنگ و تمدن جهانی بسیار اثرگذار بوده است.

فرهنگ و تمدن قرآنی، امروز یکی از موضوعات اصلی در روابط بین الملل، دیپلماسی و ساختار جهانی قدرت است.

قرآن حکیم، امروز بیش از هر زمان دیگری زنده است و نقش تعیین کننده‌ای در آینده جهان و روابط بین‌الملل دارد؛ به طوری که روزانه ده‌ها پرسش پیرامون قرآن کریم مطرح می‌شود؛ پرسش‌هایی که نیازمند پاسخ سریع و صحیح توسط یک منبع علمی معتبر است. از این رو شناخت قرآن حکیم در عصر حاضر، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.

«دانشنامه‌نویسی» از قدیم در فرهنگ مسلمین رایج بوده است: دانشنامه عرفانی – اخلاقی (احیاء علوم الدین غزالی و المحجة البیضاء فیض کاشانی)؛ دانشنامه فلسفی (اسفار اربعـه ملاصدرا)؛ دانشنامه حدیثی (بحار الانوار مجلسی و صحیح بخاری)؛ دانشنامه فقهی (الخلاف فی الاحکام شیخ طوسی و جواهر الكلام نجفی)؛ دانشنامه قرآنی (الاتقان فی علوم القرآن سیوطی).

در گذر زمان، تحولاتی در زمینه دانشنامه‌نویسی از جهت نوع مداخل‌، ترتیب قرار گرفتن مطالب در كنار یكدیگر، ملاك گزینش مدخل‌ها، شناسه هر مدخل و چند لایه شدن بدنه مدخل‌ها رخ داده است. امروز دانشنامه و دایرة المعارف‌نویسی تكامل یافته است. تفاوت دانشنامه‌های قدما با دانشنامه‌های جدید نظیر «رُتلــج»، «لیــدن» و «آکسفورد» در سهولت دستیابی، گزینش مداخل، چینش مفاد مدخل و رویکرد تاریخی آنها است.

طی بیست سال گذشته، سـه دانشنامه قرآنی به فارسی و دو دانشنامه قرآنی به زبان انگلیسی منتشر شده است:

  1. دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی؛ سرویراستار: بهاءالدین خرمشاهی، (انتشارات دوستان، ناهید، تهران، 1377ش، فارسی، دو جلدی، 2382 صفحه)؛ شامل مقالاتی در 19 محور: اعلام، احکام، سُـوَر، اصطلاحات ادبی، علوم قرآنی، واژگان کلیدی، قرآن‏پژوهی، نهادهای قرآنی و هزار زندگی‏نامه خودنوشت یا دیگرنوشت از قرآن‌پژوهان قدیم و جدید شامل 3600 مقاله با نظام الفبایی غیر ریشه‏ای.
  2. فرهنگ قرآن؛ آیت ‌اللّه اکبر هاشمی رفسنجانی و محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1379ش)؛ شامل کلیدواژه‏های قرآنی به شکل طبقه‏بندی با نظام الفبایی در بیست و چهار جلد.
  3. دایرة المعارف قرآن کریم؛ مرکز فرهنگ و معارف قرآن (انتشارات بوستان کتاب، قم، 1382 ش)؛ بر اساس ساختار الفبایی در نُـه جلد.
  4. دایرة المعارف قرآن؛ سرویراستار: جان دامن مک اولیف استاد دانشگاه جورج تاون (آمریکا)؛ (لیدن هلند،2001 م.، انتشارات بریل، 2005). این دانشنامه در پنج جلد و مشتمل بر هزار مدخل در موضوعات و اَعلام قرآن با کمک قرآن‌پژوهان مستشرق معاصر به زبان انگلیسی منتشر شده و ترجمه آن به زبان فارسی توسط سازمان تبلیغات اسلامی و انتشارات حکمت در تهران انتشار یافته است.
  5. دانشنامه قرآن؛ سرویراستار: الیور لیمَن (لندن، انتشارات رُتلــج، 2007م، یک جلد،771 ص). الیور لیمَن استاد مطالعات فلسفی در دانشگاه کنتاکی (آمریکا) و چهل و سه تن از محققان غربی و مسلمان در تألیف مقالات این دایرة المعارف مشارکت داشته‌اند. دایرة المعارف مذکور دارای ۳۴۰ مدخل است که با ترجمه فارسی محمد حسین وقار از سوی انتشارات اطلاعات در سال 1391 در تهران منتشر شد.

نقدهای متعددی در ارتباط با دانشنامه‏های مذکور انتشار یافته، اما به نظر می‌رسد طولانی بودن مقالات برخی از آنها و کثرت مجلدات برخی دیگر، امکان استفاده عموم مردم از آنها را بسیار کاسته است. همچنین برخی از این دانشنامه‏ها، دارای مداخل غیر ضروری پیرامون نویسندگان مقالات قرآنی است که افزون بر گسترش حجم، مجلدات آن را نیز، افزایش داده است. دو دانشنامه انگلیسی نیز، از جهت محتوایی حاوی مطالبی مخالف قرآن حکیم و تشیع است که متأسفانه توسط مترجمین و ناشرین فارسی نیز اشاره‌ای به آنها نشده است.

انتشارات رُتلـج، طرح دانشنامه لیمن را برای این جانب به لندن فرستاد که با پاره‏ای اصلاحات کلیات آن را تأیید کردم و سپس به عنوان عضو هیأت ویراستاران انتخاب شدم، اما به مرور و با ملاحظه مقالات دریافتم، خروجی این دانشنامه از جنبه علمی – اعتقادی، برایم قابل دفاع نبود؛ لذا محترمانه به همکاری خود خاتمه دادم.

سپس به دعوت جناب آقای احمد مبلغی مدیر وقت دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم برای ترجمه خلاصه دایرة المعارف قرآن کریم مرکز فرهنگ و معارف قرآن به انگلیسی پس از جلسات متعدد با مدیران آن مرکز، نهایتاً طرح ارائه شده مبنی بر گزینش مداخل و خلاصه کردن آنها علیرغم میل مدیر دانشمند آن مرکز، بدون پاسخ باقی ماند. پس از دو تجربه رُتلـج و دفتر تبلیغات قم، طرح تنظیم دانشنامه یک جلدی برای عموم مردم به نگارش درآمد که حاصل آن دانشنامه موجود است.

ویژگی‌های دانشنامه حاضر

«دانشنامه معاصر قرآن کریم» تبیین ابعاد معنوی، اخلاقی، اجتماعی، هنری، سیاسی و اقتصادی تعالیم قرآن ‌حکیم است. این دانشنامه، کوششی علمی جهت معرفی فرهنگ معاصر قرآن کریم به انسان معاصر است تا بتواند به سرعت با تکیه به منبعی معتبر و علمی، حقایقی از این کتاب آسمانی را به دور از هیاهوی تبلیغاتی و رسانه‌های استعماری دریابد.

«دانشنامه معاصر قرآن کریم» با زبانی ساده و روان، مستند، دقیق و مختصر پرسش‏های مخاطب را پاسخ گفته، او را در جریان اساسی‏ترین مطالب مرتبط با مدخل و نکات اساسی پژوهش‏های متفکران در این زمینه قرار می‌دهد.

ویژگی این تحقیق نسبت به تحقیقات مشابه در غرب و ایران این است كه این دانشنامه به روش کوئیک رفرنس و بیشتر با رویکرد تاریخی و با توجه به نیازهای فکری انسان معاصر ، تقریب مذاهب اسلامی و با توجه به ضرورت‌های جهانی شدن، ارجاع به متون معتبر کلاسیک و معاصر تدوین شده است.

از جنبه كیفی، اكثر نویسندگان این دانشنامه از محققان حوزه علوم اسلامی و قرآنی هستند و علاوه بر تخصص، نسبت به قرآن حکیم نیز دلبستگی وثیق دارند. برخی از این محققان در حوزه علیمه قم و دانشگاه‏های ایران، برخی در دانشگاه‏های بریتانیا و برخی نیز در نهادهای علمی هر دو کشور تحصیل کرده‌اند.

ملاك گزینش مداخل دانشنامه بر این اساس بوده كه كل دانشنامه به لحاظ كمّی، شامل حدود یك میلیون واژه باشد. این ملاك بیشتر برای قابل دسترس بودن و سهولت حمل دانشنامه بوده است. دومین ملاك، انتخاب مداخلی با جنبه هدایت و روشنگری حقیقت اسلام بوده که در عین حال پاسخگوی بخشی از مسائل انسان و تمدن جدید باشد. از لحاظ تاریخی نیز از زمان نزول قرآن کریم تا زمان حاضر مـدِّ نظر بوده است. از این رو بخشی از مباحث‌ مربوط به دنیای امروز از قبیل قرآن و رسانه‌های نوین، آزادی، استکبار جهانی، حقوق بشر، تساهل و مانیفست اسلام نیز در این دانشنامه ارائه شده است.

بیشتر مقالات با «نـگاه عصـری» تدوین شده است. برای مثال در باب «الینـاسیـون» دیدگاه دکتر علی شریعتی که تلفیق تفکر قرآنی و فلسفه و جامعه‌شناسی معاصر است، گزارش شده، یا پیام‌های جهانی قرآن حکیم معرفی شده‌انـد. در باب مداخل درون فرهنگی نیز، بازخوانی قرآن کریم بر اساس نیاز انسان معاصر گزارش شده است، البته به نحوی که موجب اختلال در نگاه تاریخی نگردد. به عنوان نمونه، پیشینیان «عدل» را بیشتر به معنای فعل الهی گرفته و مطرح کرده اند، در حالی که برخی متفکران معاصر نظیر استاد محمد رضا حکیمی «عـدل» را به مثابه پیام و شاخص جوهری نظام اجتماعی اسلام معرفی می‌نمایند، چنان که «توحیـد» را پیام اساسی متافیزیک اسلامی معرفی نموده‌اند. مداخل فقر، طاغوت، حیات طیبه، نظم و حکومت نیز از این شمارند.

در مداخل مشترک با دانشنامه‏های دیگر نیز تفاوت کیفی و کمی وجود دارد. کافی است به عنوان مثال مداخل «تشیـع» و «اهل بیت» در دانشنامه لیمن با این دانشنامه مقایسه شود. در این دانشنامه به تحقیقات مستشرقین و محققین معاصر نظیر بوکهارت، ایزوتسو، لیمن، علامه طباطبایی، علامه فضل‌اللّه، آیت‌ اللّه جوادی ‌آملی و آیت ‌اللّه هاشمی‌ رفسنجانی ارجاع داده شده است.

دوره تاریخی مداخل دانشنامه از زمان نزول قرآن حکیم تا قرن حاضر است. قلـه‏های تاریخی این دوره عبارتند از: بیست و سه سال دوره نزول وحی، دوره تفسیر روایی معصومین، دوره تفاسیر عرفانی و تفاسیر عقلی، دوره احیاء اندیشه اسلامی از سید جمال ‌الدین اسـدآبادی تا امروز.

ساختار مقالات دانشنامه

  1. عنوان مدخل با قلم سیاه تیتر، یک خط بالاتر از متن مقاله آمده است. در انتخاب مداخل سعی شده که عناوین، کوتاه و گویا باشند؛
  2. شناسه مدخل، جمله و یا ترکیب کوتاهی است که در کوتاه‏ترین جمله، مدخل مورد نظر را تعریف می‏کند؛
  3. بدنه مقاله شامل لغت‌شناسی، اصطلاح‌شناسی و جایگاه‌شناسی مدخل موردنظر است. بدنه اصلی مقاله و مستندسازی مطابق روش کتابخانه ملی ایران و در مواردی نیز از نهادهای معتبر دیگر کشورها استفاده شده است.

رسم الخط مقالات رسیده، بنا به سبک نویسندگان و موضوع مقاله، بسیار متفاوت و ناهماهنگ بود و چینش و نشر آنها در کنار یکدیگر، چندان مناسب نبود. بنابراین با مشاوره کارشناسان خبره، تصمیم گرفته شد که رسم الخط مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی (رسم الخط جدانویسی) و هماهنگی‏های ویرایشی و نگارشی در مقالات اجرا شود.

بیشتر ترجمه‏های قرآن و نهج البلاغه نیز، که بسیار متفاوت و ناهماهنگ بود، بر اساس ترجمه حسین استاد ولی، همگی یکسان‌سازی شد. منابع نقل‌قول‌های مستقیم و غیرمستقیم در متن هر مقاله به طور خیلی مختصر نگارش یافته و جزییات کامل منابع در بخش آخر دانشنامه تحت عنوان کتابنامه ارائه شده است. نشانی کامل هر آیه در متن مقاله داخل پرانتز نوشته شده و نقل ‌قول مستقیم آیات قرآنی به طور کامل از طریق فونت متفاوت و علایم سجاوندی متمایز شده است. در مقالات این دانشنامه به حدود هشتصد منبع فارسی، عربی و انگلیسی ارجاع داده شده‌ است.

منابع تفسیری دانشنامه

منابع لغوی: لسان العرب. منابع لغات قرآن: مفردات راغب. وجوه قرآن: وجوه القرآن عبدالرحمن اسماعیل بن احمد نیشابوری، وجوه قرآن تفلیسی، الوجوه و النظائر فی القرآن دامغانی. کتب تفسیری: ادبی: کشاف زمخشری. کتب روایی: نورالثقلین، مجمع البحرین طریحی و الصافی فیض‌کاشانی. کتب عقلی: آثار ملاصدرا. کتب عرفانی: آثار میبدی و گنابادی. کتب اجتماعی: آثار سید قطب و طالقانی. تفسیر قرآن به قرآن: المیزان علامه طباطبایی. تفاسیر شیعی: تفاسیر تبیان شیخ طوسی، مجمع البیان طبرسی، صافی فیض کاشانی، تفاسیر سنی: تفاسیر ابن کثیر، سیوطی، رازی، بیضاوی، قرطبی. تفاسیر معاصر: تفاسیر ابن عاشور، طنطاوی، طالقانی، علامه فضل‌ اللّه، آیت‌ اللّه هاشمی‌ رفسنجانی و آیت ‌اللّه جوادی ‌آملی.

اکثر تفاسیر‌ مورد استفاده از کهن‌ترین تفاسیر نظیر تفسیر مقاتل بن سلیمان(150ق.) تا تفاسیر دوره معاصر و تفسیر المیزان علامـه‌ طباطبایی است که مجموعاً شامل سی و هفت عنوان کتاب تفسیر می‌شود. مفسران مذکور عبارتند از: مقاتل ‌بن سلیمان(150ق.)، سهل‌ بن ‌عبداللّه تستری (۲۸۳ق.)، محمد بن جریرطبری(310ق.)، علی‌ بن‌ ابراهیم قمی(۳۲۸ق.)، ابومنصور ماتریدی(۳۳۳ق.)، عبدالرحمن سلمی‌ نیشابوری(۴۱۲ق.)، علی‌ بن ‌محمد ماوردی(۴۵۰ق.)، ابوالقاسم قشیری(۴۶۵ق.)، رشید الدین میبدی(۵۲۰ق.)، عبداللّه ‌بن ‌احمد نسفی(۷۱۰ق.)، نظام ‌الدین نیشابوری(۷۲۸ق.)، ابوعبداللّه قرطبی(۶۷۱ق.)، فخرالدین رازی(۶۰۶ق.)، روزبهان بقلی شیرازی(۶۰۶ق.)، نصر بن ‌محمد سمرقندی(۳۷۳ق.)، ابوالفتوح رازی(۵۲۵ق.)، احمد بن ‌محمد ثعلبی(۴۲۷ق.)، طبرسی(۵۴۸ق.)، محمد طوسی(۴۶۰ق.)، ابوالحسن علی‌ بن ‌احمد ‌واحدی‌ نیشابوری(۴۶۸ق.)، ابوالقاسم زمخشری ‌خوارزمی(۵۳۸ق.)، برهان ‌الدین ابوحسن‌‌ ابراهیم البقاعی(۸۸۵)، قاضی ‌ابوبکر محمد ‌بن ‌عبداللّه ‌بن ‌العربی(۵۴۳ق.)، شهاب الدین ابن ‌جوزی(۵۹۷ق.)، ابن‌ کثیر(۷۷۴ق.)، راغب اصفهانی(۵۰۲ق.)، ابن‌ عطیه اندلسی(۵۴۱ق.)، جلال ‌الدین سیوطی(۹۱۱ق.)، عبدالرزاق کاشانی(۷۳۶ق.)، ملاصدرا شیرازی(۱۰۵۰ق.)، فیض ‌کاشانی(۱۰۹۱ق.)، احمد بن ‌عجیبه مغربی(۱۲۲۴ق.)، آلوسی (۱۲۷۰ق.)، اسماعیل حقی ‌خلوتی بروسوی (۱۱۳۷ق.)، سلطان محمد گنابادی(۱۳۲۷ق.)، محمد بن ‌طاهر عاشور تونسی(۱۳۹۳ق.)، علامه سید محمد حسین طباطبایی(۱۴۰۱ق.).

مداخل درون متنی و بیرونی

  1. مداخل درون متنی شامل مداخلی است که به طور منصوص در قرآن ذکر شده و غالباً در باب مفاهیم، نام‏ها ، آیات نامدار و سوره‏ها هستند نظیر: «اللّه»، «رحمن»، «صراط المستقیم»، «عدل»، «اخلاق»، «جهاد»، «ذکر»، «عمل»، «ابراهیم»، «موسی» و «عیسی». کلیه ‌صد و چهارده سوره قرآن کریم از جهت محتوا و فرم غالباً با رویکرد تاریخی و چینشی نوین تبیین شده‌اند. هم‌چنین برخی احکام و قواعد فقهی مانند حجاب، جهاد، نکاح و اعتکاف که مستقیماً از قرآن سرچشمه گرفته، ارائه شده‌اند. برخی از براهین فلسفی منبعث از قرآن کریم نیز نظیر برهان محبت، برهان نظم، جبر و اختیار و یا مباحث کلامی نظیر عصمت و وحدت ادیان گزارش شده‌اند.
  2. مداخل بیرونی مشتمل بر مداخلی درباره قرآن است. مانند: الف. تفاسیر قرآن: حدود سی تفسیر مهم از عصر سلف تا دوره معاصر. ب. تأثیر قرآن در حوزه‌های مختلف: برای مثال در حوزه ادبیات و هنر از قبیل «مثنوی و قرآن»، «حافظ و قرآن»، «شعر معاصر فارسی و قرآن»، «خوشنویسی و قرآن» و «معماری اسلامی». ج. رابطه دانش‌های اسلامی و قرآن مانند فلسفه، عرفان، کلام و فقـه یا مباحث مربوط به فرهنگ و تمدن جدید مانند قرآن و رسانه.

سرپرست علمی «دانشنامه معاصر قرآن کریم»؛ دکتر سید سلمان صفوی و هیات نویسندگان شامل بیست محقق و نویسنده از حوزه علمیه قم و دانشگاه‏های ایران و بریتانیا می‌باشند. این دانشنامه به چهار زبان فارسی، انگلیسی، عربی و روسی منتشر می‌شود. در نظر داریم در گام اول دانشنامه به زبان فارسی منتشر شود و نسخ دیگر به مرور با همکاری مؤسسات همسو انتشار یابد.

«دانشنامه معاصر قرآن کریم» با استعانت حضرت حق و همت نویسندگان، مشاوران و ویراستاران طی مدت 36 ماه (سه سال) با هفتصد و نوزده مدخل و یک میلیون و صد هزار کلمه تألیف و به مدت یک سال ویرایش شد و اینک تقدیم خوانندگان عزیز می‌شود و در معرض افکار عمومی قرار می‌گیرد.

همکاری کلیه همکاران علمی و اجرایی، به ویژه آقایان حسن فتحی، استاد محمد علی کوشا و سید رضا باقریان موحد که در تدوین و انتشار این دانشنامه نقش اساسی ایفا کرده، مجاهدت‌های آنها قابل تقدیر است.

«دانشنامه ‌معاصر قرآن کریم» یک منبع معتبر قرآن‌شناسی برای هر خانواده مسلمان است. دانشنامه قرآن کریم بدون حمایت مالی نهادهای دولتی و حکومتی تحقیق، تألیف، تدوین و منتشر شده است. این دانشنامه را خالی از کمبود و نقص نمی‌دانیم، از این رو از خوانندگان عزیز و محترم خواهشمندیم پیشنهادهای سازنده خود را برای بهبود چاپ‌های بعدی به ایمیل ذیل ارسال فرمایند: quran@iranianstudies.org

بارالها، به راستی و حقیقت خواندم؛ آنچه را بیان کردی در کتابی که بر پیامبر راستگویت فرو فرستادی. پس، ستایش و ثنا مخصوص توست. بارخدایا، مرا در شمار آنانی قرار ده که حلال قرآن را حلال و حرام آن را حرام می‌دانند و به آیات محکم و متشابه آن ایمان دارند، قرآن را مونس من در قبر و روز بازپسین گردان و ما را از زمره کسانی قرار ده که با هر آیه که می‌خوانند به درجه‌ای در بالاترین درجات بهشت ارتقاء می‌یابند. با رجای واثق به رحمتت ای رحیم‌ترین رحیمان؛ (بحار، 89، 207 به نقل از امام صادق×).

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

 

سید سلمان صفوی

سرپرست علمی و سرویراستار دانشنامه معاصر قرآن کریم

آکادمی مطالعات ایرانی لندن[1]

[1]. philosophy@iranianstudies.org